Sobre a LOMCE e as súas intencións

Ante a aprobación, co único apoio do PP, polo pleno do Senado do proxecto de Lei Orgánica para a Mellora da Calidade Educativa (LOMCE) reproduzo un artigo que escribín no pasado mes de abril para o suplemento A Fondo de Sermos Galiza dedicado á LOMCE:

Nos últimos meses fixéronse públicas as bases da LOMCE, unha reforma fondamente ideoloxizada, presentada sen a máis mínima vontade de consenso, nun momento marcado pola inestabilidade socioeconómica e a emerxencia das teses neoliberais, que nos levará a retroceder a situacións pasadas que xa dabamos por completamente superadas.

Nun momento como este procede unha reflexión crítica sobre como se pretende que quede estruturado o sistema educativo coa nova lei e para iso non nos queda máis que acudirmos aos borradores que sobre a mesma se teñen presentado. Da súa análise constátase que, a pesares do que cabería presaxiar polos anuncios que se viñeron facendo, non se aprecian cambios substanciais na estrutura xeral do sistema que queda configurado nas mesmas etapas que no seu día propuxera a LOXSE e que non son outras que a educación infantil, a educación primaria, a educación secundaria obrigatoria, o bacharelato e a formación profesional.

Os cambios comezan a emerxer cando se afonda un pouco máis no seguinte nivel de estruturación e así, deixando a un lado a educación infantil da que non hai mencións explícitas, na educación primaria apréciase a desaparición da organización por ciclos dentro da etapa, presente desde a lei do 70, restaurándose a estruturación por cursos. A etapa da educación secundaria obrigatoria tamén verá modificada a súa estrutura quedando dividida en dous ciclos, o primeiro que abarca os tres primeiros cursos e o segundo, dun so ano de duración, que obrigará ao alumnado a elixir entre unha vía académica para a iniciación ao bacharelato e outra aplicada para a iniciación á FP. Trátase dunha elección que, sen ter demostrado efectividade nos países que a teñen aplicado, vai levar asociada a segregación dunha parte da poboación –na súa maioría procedente dos contextos máis desfavorecidos- do tronco común da súa formación. Iso si, permitirá disfrazar as cifras do fracaso escolar. O bacharelato mantén a súa estrutura en dous cursos, propoñéndose catro modalidades: Ciencias, Humanidades, Ciencias Sociais e Artes. Polo que respecta á formación profesional constátase unha desvalorización da mesma como consecuencia da (s-)elección que se produce na ESO, mediante uns itinerarios que levan asociada a eliminación da ensinanza comprensiva e a consecuente segregación temperán do alumnado; ao mesmo tempo, anúnciase a “importación” do modelo xermano da FP dual, sen ter en conta que o binomio formación-emprego está directamente relacionado coa oferta laboral e coas características do tecido empresarial, moi diferente no noso contexto do que poida existir en Alemaña.

En substitución do sistema de avaliación diagnóstica que se viña aplicando en distintos momentos (finais do segundo ciclo de primaria e finais de segundo de ESO) e que tiñan como función obter datos representativos, tanto do alumnado e dos centros das Comunidades Autónomas como do conxunto do Estado, proponse unha avaliación censal que non agacha as súas intencións clasificatorias, selectivas e segregadoras. A realización material das probas corresponderá ás Administracións educativas e, aínda que terán lugar nos centros docentes do alumnado, serán aplicadas e cualificadas por profesorado externo aos mesmos o que supón un claro menosprezo á profesionalidade do profesorado que traballa no día a día das aulas. Trátase da recuperación das “reválidas”, superadas pola lei do 70. A de final de primaria, que non terá carácter eliminatorio aínda que o resultado da mesma constará nun informe que será entregado ás familias e ao centro de destino, e as de final de secundaria e bacharelato que condicionarán a obtención da correspondente titulación, conducindo en caso de non superalas a un dique seco no que haberá que agardar a novas convocatorias. Sorprende, por moitos motivos, a inclusión dunha medida deste tipo, máxime nun momento no que se fai bandeira co aforro e a austeridade, onde encaixa o custo dun sistema de avaliación externa como o que se está a propor?

Nun contexto como o que estamos a describir, cando é notorio que temos unhas taxas de fracaso e abandono escolar preocupantes, cabería preguntarse cales son as previsións estruturais para a atención á diversidade. Neste eido constatamos con preocupación a substitución dos Programas de diversificación curricular, concibidos para chegar ao título por unha vía alternativa naqueles casos nos que as circunstancias así o esixían, por uns Programas de mellora das aprendizaxes e o rendemento no primeiro ciclo, dirixidos ao alumnado que despois de ter repetido algún curso, e unha vez cursado 1º ou 2º da ESO, non estea en condicións de promocionar ao seguinte nivel. A gran novidade é que, co novo ordenamento, o cuarto curso deberá facerse pola vía ordinaria o que nos fai dubidar da súa efectividade para que o alumnado participante nos mesmos estea en condición de acadar o título. Por outra banda, o alumnado que non se atope en condicións de acadar o adecuado nivel na consecución das competencias básicas, poderá ser derivado cara a Formación Profesional Básica que se aventura como un novo mecanismo de "exclusión" das alumnas e alumnos con máis necesidades ao non conducir á obtención do título de ESO, senón á FP de grao medio despois de ter superada unha proba de acceso a diferenza dos .

Así as cousas, estamos ante unha Lei deseñada sen unha avaliación seria da realidade existente, baseada no autoritarismo derivado da maioría parlamentar, que ignora ao profesorado e parte dun modelo educativo rancio e conservador propio da escola do pasado, esquecendo o respecto pola diversidade e consolidando principios segregadores que beneficiarán ás clases altas e castigarán ás clases populares. 

Manifesto contra a LOMCE da Plataforma galega en defensa do ensino público
A educación que vivimos Reflexións críticas ante a nova lei de educación. Presentación utilizada no relatorio do mesmo nome desenvolvido na Xornada sobre o Sistema Educativo na LOMCE organizada pola CIG-Ensino e a AS-PG o 12 de xaneiro de 2013 en Santiago de Compostela.